İşyerlerinde Zorunlu Eğitimler

Zorunluluk nereden doğar?

Zorunlu eğitimlerin tek bir kaynağı yoktur; her başlık ayrı bir düzenlemeye dayanır. Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile işverene verilmiş bir yükümlülüktür. İlk yardımcı bulundurma ve ilk yardım eğitimi İlk Yardım Yönetmeliği kapsamındadır. Hijyen eğitimi, gıdayla ve insan bedenine doğrudan temas edilen işlerin yürütüldüğü işyerlerini ilgilendiren ayrı bir yönetmelikten gelir. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde mesleki eğitim belgesi aranması ise yine başka bir düzenlemenin konusudur. Başlıklar farklı olduğu için yükümlülüğün kapsamı da her birinde farklıdır.

Sık karşılaştığımız yanılgı, yükümlülüğün çalışan sayısına bağlı olduğunun sanılmasıdır. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinde çalışan sayısı eşiği yoktur (6331 sayılı Kanun md. 6); tek çalışanı olan bir işyeri de kapsamdadır. Tehlike sınıfı, yükümlülüğün var olup olmadığını değil, kapsamını ve ölçüsünü etkiler.

Hangi eğitim kime zorunlu?

Kapsamı belirleyen üç şey vardır: işyerinin faaliyet alanı, işin tehlike sınıfı ve çalışanın fiilen yaptığı iş. Acil durum ve yangın eğitimleri ile tatbikat, acil durum planı bulunan her işyerini ilgilendirir; söndürme, tahliye, arama-kurtarma ve ilk yardım ekiplerinde görevlendirilen çalışanların ayrıca eğitilmesi gerekir. İlk yardımcı sayısı ise çalışan sayısına ve tehlike sınıfına bağlıdır: az tehlikeli işyerlerinde her 20, tehlikeli işyerlerinde her 15, çok tehlikeli işyerlerinde her 10 çalışan için en az bir ilk yardımcı bulundurulur.

Yüksekte çalışma eğitimi, düşme riski bulunan işleri yapan herkesi kapsar; yalnızca ofis çalışanı olan bir işyerinde gündeme gelmezken çatı, iskele veya platform işi yapan bir ekipte vazgeçilmezdir. Hijyen eğitimi, kapsamdaki işyerlerinde belirli görevlerde çalışanlar için aranır. Mesleki eğitim belgesi ise tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde çalıştırmanın önkoşuludur; belgesi olmayan kişi bu işlerde çalıştırılamaz. Bu nedenle işe alım sürecinde belge sorgusunun, işe başlatmadan önce yapılması gerekir.

Kayıt olmadan eğitim yapılmamış sayılır

Denetimde ve bir iş kazası sonrası sorumluluk değerlendirmesinde, eğitimin yapıldığını gösteren şey kayıttır. Katılım tutanağında eğitimin tarihi, işlenen konular, eğitimi veren kişi ve katılımcıların imzası bulunmalı; belge düzenlenen eğitimlerde belgenin bir örneği özlük dosyasına konmalıdır. Kayıtların tek bir yerde toplanması, yenilenmesi gereken eğitimlerin takibini de kolaylaştırır: ilk yardımcı sertifikası üç yıl geçerlidir ve süresi dolmadan sekiz saatlik güncelleme eğitimiyle yenilenir. Süreli belgeler için işletmede basit bir takvim tutmak, süresi geçmiş bir belgeyle denetime girme riskini ortadan kaldırır.