Poka-Yoke (Hata Önleme) Eğitimi
Poka-Yoke, insan hatasını suçlamak yerine hatanın kusura dönüşmesini engelleyen basit düzenekler kurmayı öğretir.
Poka-Yoke nedir?
Poka-Yoke, Japonca “istemsiz hatayı önleme” anlamına gelir ve yalın üretimin kalite ayağını oluşturur. Yaklaşımın çıkış noktası, dikkatli olmanın tek başına yeterli olmadığı; süreç yeterince dikkat gerektiriyorsa er ya da geç hata yapılacağıdır.
Bu nedenle çözüm uyarı yazısı asmak ya da eğitimi tekrarlamak değil, yanlış yapmayı fiziksel olarak zorlaştırmak veya olanaksız kılmaktır. Yanlış yönde takılamayan bir konnektör ya da eksik parçada ilerlemeyen bir bant, bu mantığın gündelik örnekleridir.
Hata ile kusur arasındaki fark
Yöntem, hata (error) ile kusuru (defect) birbirinden ayırır. Hata, süreçte yapılan yanlış eylemdir; kusur ise bu yanlışın ürüne yansımış hâlidir. Poka-Yoke araya girip hatanın kusura dönüşmesini engellemeyi hedefler.
Düzenekler işlevine göre üçe ayrılır: hatayı hiç oluşturmayan önleyici tipler, oluşan hatayı anında bildiren uyarıcı tipler ve süreci durduran denetim tipleri. Tespit yöntemi olarak temas, sabit değer ve hareket adımı yöntemleri kullanılır.
İşletmede nasıl uygulanır?
Uygulama, kusur kayıtlarının ve müşteri şikâyetlerinin taranmasıyla başlar. En sık tekrarlayan kusurlar için hata modu belirlenir, hatanın oluştuğu nokta saptanır ve o noktaya uygun düzenek tasarlanır. Düzeneğin ucuz, basit ve bakımı kolay olması sürdürülebilirliğin ön koşuludur.
Eğitim içeriği
- Hata, kusur ve kaynağında kontrol kavramları
- Önleyici, uyarıcı ve durdurucu düzenek türleri
- Temas, sabit değer ve hareket adımı yöntemleri
- Kusur kayıtlarından hata modu çıkarma
- Basit ve düşük maliyetli düzenek tasarımı
- Jidoka ve otonomasyon ile ilişkisi
- Düzeneklerin doğrulanması ve periyodik sınanması
İlgili sayfalar
Yalın Üretim Eğitimi · 6 Sigma Eğitimi · Problem Çözme Eğitimi
Sık Sorulan Sorular
Poka-Yoke ile otomasyon aynı şey mi?
Değil. Poka-Yoke çoğu zaman bir sensörden çok bir pim, bir mastar ya da bir şablonla çözülür. Amaç süreci otomatikleştirmek değil, yanlış yapılabilir olmaktan çıkarmaktır.
Bazı kaynaklarda poke yoke diye geçiyor, fark var mı?
Fark yok; doğru yazım Poka-Yoke’dir. Türkçe kaynaklarda okunuşa bağlı olarak farklı yazımlarla karşılaşılabilir, anlatılan yöntem aynıdır.
Düzeneklerin çalıştığı nasıl doğrulanır?
Her düzenek için bilerek hatalı bir numune hazırlanır ve düzeneğin bunu yakalayıp yakalamadığı belirli aralıklarla sınanır. Sınanmayan bir hata önleme düzeneği zamanla güven vermeyi bırakır.
Düzenek maliyeti yüksek olursa ne yapılır?
Önce hatanın oluştuğu noktanın süreç içinde öne çekilip çekilemeyeceğine bakılır; hata ne kadar erken yakalanırsa maliyeti o kadar düşük olur. Pahalı bir çözüm gerekiyorsa kusurun sıklığı ve etkisi ile karşılaştırılarak karar verilir.
Tekrarlayan kusurları kaynağında durduralım
Sık karşılaştığınız kusur türlerini paylaşın; eğitimde bu örnekler üzerinden düzenek tasarlayalım.