Bursa'da faaliyet gösteren bir işletmenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, çalışan sayısından bağımsız olarak işe başladığı gün doğar. Yönetim Akademisi, Bursa ve çevresindeki işletmelere ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB) olarak işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, diğer sağlık personeli görevlendirmesi ve sağlık gözetimi hizmetlerini tek noktadan sunar.
Bu sayfada OSGB'nin ne olduğunu, hangi yükümlülüğün hangi işletmeyi kapsadığını ve görevlendirme sürelerinin nasıl hesaplandığını mevzuat dayanaklarıyla anlattık.
Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB), işletmelere iş sağlığı ve güvenliği hizmeti vermek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kuruluştur. İşveren bu hizmeti kendi bünyesinde bir işyeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB) kurarak da alabilir; kurmadığı durumda bir OSGB'den hizmet alır.
Uygulamada işletmelerin büyük bölümü OSGB tercih ediyor, çünkü işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanını kadrosunda tam zamanlı bulundurmak çoğu ölçek için gerekli değil — mevzuat zaten çalışan başına aylık süre üzerinden bir yükümlülük tanımlıyor.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kamu-özel ayrımı yapmadan ve çalışan sayısına bakmaksızın bütün işyerlerini kapsar. Yani tek çalışanı olan bir işletme de kapsamdadır; değişen şey yükümlülüğün kapsamı ve süresidir.
Belirleyici olan iki şey var: tehlike sınıfı ve çalışan sayısı.
Tehlike sınıfı işletmenin NACE koduna göre belirlenir ve az tehlikeli / tehlikeli / çok tehlikeli olmak üzere üç gruptur. Bursa'nın sanayi yapısında işletmelerin önemli bölümü tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta yer alır.
Bu, işverenlerin en çok sorduğu ve en çok yanlış bilinen konu. Mevzuat, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı için çalışan başına aylık asgari süre tanımlar:
| Tehlike sınıfı | İşyeri hekimi | İş güvenliği uzmanı | Uzman belge sınıfı |
|---|---|---|---|
| Az tehlikeli | 5 dakika | 10 dakika | C, B veya A |
| Tehlikeli | 10 dakika | 20 dakika | B veya A |
| Çok tehlikeli | 15 dakika | 40 dakika | A |
Süreler çalışan başına aylık asgari süredir.
Nasıl okunur: 60 çalışanı olan tehlikeli sınıftaki bir işletmede işyeri hekimi için aylık asgari süre 60 × 10 = 600 dakika, yani 10 saattir.
Belirli bir çalışan sayısının üzerinde ise görevlendirme tam gün hâline gelir:
| Tehlike sınıfı | İşyeri hekimi tam gün eşiği | İş güvenliği uzmanı tam gün eşiği |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | 2.000 çalışan | 1.000 çalışan |
| Tehlikeli | 1.000 çalışan | 750 çalışan |
| Çok tehlikeli | 750 çalışan | 500 çalışan |
Bu eşiklerin üzerinde her katman için ilave görevlendirme gündeme gelir.
Kendi sürenizi hesaplayın: çalışan sayınızı ve tehlike sınıfınızı girip aylık asgari süreyi ve tam gün eşiğini görebileceğiniz ücretsiz bir araç hazırladık — işyeri hekimi süre hesaplama
İşe giriş ve periyodik muayeneler, sağlık gözetimi kayıtlarının tutulması, çalışma ortamının sağlık açısından değerlendirilmesi ve işe uygunluk kararının verilmesi. İşe uygunluk kararı yalnızca işyeri hekiminin yetkisindedir.
Risk değerlendirmesi, acil durum planı, saha gözetimi, düzenleyici-önleyici faaliyet takibi ve yıllık çalışma planının hazırlanması.
Muayene organizasyonunun hazırlanması, ölçüm ve tetkiklerin planlanması, kayıt düzeninin tutulması. İşe uygunluk kararı vermez, Ek-2 formunu imzalamaz.
İşe giriş ve periyodik muayeneler ile bunlara bağlı tetkikler. Kapsam işin niteliğine göre işyeri hekimi değerlendirmesiyle belirlenir; her çalışana aynı liste uygulanmaz.
Kalabalık gruplarda çalışanların tesisten uzun süre ayrılmasını önlemek için muayene ve ölçümler işyerinde yapılabilir.
Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ve ilk yardım eğitimi. İlk yardımcı sayısı yükümlülüğü tehlike sınıfına göre belirlenir.
İşyerinde bulundurulması gereken ilk yardımcı sayısı tehlike sınıfına göre değişir:
| Tehlike sınıfı | Her ... çalışan için en az bir ilk yardımcı |
|---|---|
| Az tehlikeli | 20 |
| Tehlikeli | 15 |
| Çok tehlikeli | 10 |
İlk yardım eğitimi ve sertifika yenileme için: Bursa ilk yardım eğitimi.
OSGB hizmetinin sağlık tarafı doğrudan 6331 sayılı Kanun'un 15. maddesine dayanır. Üç hüküm işverenin günlük işini doğrudan belirler:
1. Tehlikeli işlerde rapor, işe başlamanın ön şartıdır.
“Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz.”
2. Raporu kural olarak işyeri hekimi düzenler.
“Bu Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları işyeri hekiminden alınır. 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri için ise kamu hizmet sunucuları veya aile hekimlerinden de alınabilir.”
İstisnanın iki şartı birlikte aranır: 50'den az çalışan ve az tehlikeli sınıf.
3. Maliyet çalışana yansıtılamaz.
“Sağlık gözetiminden doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklı her türlü ek maliyet işverence karşılanır, çalışana yansıtılamaz.”
| Tehlike sınıfı | En geç |
|---|---|
| Az tehlikeli | 5 yılda bir |
| Tehlikeli | 3 yılda bir |
| Çok tehlikeli | Yılda bir |
| Çocuk, genç ve gebe çalışanlar | 6 ayda bir |
İşyeri hekimi gerekli görürse bu aralıklar kısaltılabilir.
Bursa'daki üretim işletmelerinin büyük bölümü vardiyalı çalışır ve burada 4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesi devreye girer:
“Gece çalıştırılacak işçilerin sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu, işe başlamadan önce alınacak sağlık raporu ile belgelenir.”
“Gece çalıştırılan işçiler en geç iki yılda bir defa işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilirler.”
Pratik sonucu şu: az tehlikeli bir işyerinde periyodik muayene beş yılda bir yeterliyken, o işyerinde gece vardiyasında çalışan bir işçi için süre en geç iki yıla iner. İki takvim aynı anda işler ve kısa olan bağlayıcıdır.
Üç rol sık karıştırılıyor ve bu karışıklık denetimde soruna dönüşebiliyor. Sınırlar net:
| Görev ve yetki | İşyeri hekimi | İş güvenliği uzmanı | Diğer sağlık personeli |
|---|---|---|---|
| Muayene yapar | ✓ | — | — |
| İşe uygunluk kararı verir | ✓ yalnızca o | — | — |
| Ek-2 formunu imzalar | ✓ yalnızca o | — | — |
| Risk değerlendirmesine katılır | ✓ | ✓ | — |
| Saha gözetimi yapar | ✓ | ✓ | — |
| Acil durum planını hazırlar | katkı verir | ✓ | — |
| Ölçüm ve tetkik organizasyonu | yönlendirir | — | ✓ |
| Kayıt düzenini tutar | ✓ | ✓ | ✓ |
Diğer sağlık personeli, uygulamada en az anlaşılan rol. Sağlık gözetiminin işleyiş tarafını taşır: muayene öncesi kayıtların hazırlanması, tetkik organizasyonu, takip listelerinin tutulması. Ancak işe uygunluk kararı vermez ve form imzalamaz — bu ayrım denetimde doğrudan sorulur.
Görevlendirmeler sözlü anlaşmayla değil, Bakanlığın İSG-KATİP sistemi üzerinden tanımlanır. İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının işletmenize atanması bu sistemde kayıt altına alınır; denetimde bakılan ilk şeylerden biri budur.
Pratikte sıra şöyle işler:
Sık yapılan hata: alt yüklenici ve geçici personelin atlanması. Sahada çalışan herkes sağlık gözetimi kapsamındadır; unutulan grup genellikle burada çıkar.
İSG hizmetinin iki temel yıllık çıktısı var ve ikisi de denetimde istenir:
Yıllık çalışma planı — o yıl yapılacak eğitimlerin, saha ziyaretlerinin, ölçümlerin ve muayenelerin takvimi. Yıl başında hazırlanır.
Yıllık değerlendirme raporu — yıl içinde yapılan risk değerlendirmesi, ölçümler, muayeneler, eğitimler ve kaza/olay kayıtlarının özeti. Yıl sonunda hazırlanır ve bir sonraki yılın planına girdi olur.
Bu ikisi bir formalite gibi görünse de, işletmenin İSG performansını tek sayfada gösteren tek belge çiftidir. Düzenli tutulduğunda denetim hazırlığı ayrı bir iş olmaktan çıkar.
Sağlık ve güvenlik tarafında en sık istenen kayıtlar:
Belgenin var olması kadar bulunabilir olması da önemlidir. Farklı klasörlere dağılmış kayıtlar denetim anında yok sayılabilir; çalışan bazında tek bir düzende toplamak pratikte en çok işe yarayan alışkanlıktır.
Patlayıcı ortam oluşabilen işletmelerde ayrıca patlamadan korunma dokümanı hazırlanması gerekir.
Bursa'nın sanayi yapısı organize sanayi bölgeleri etrafında şekillenmiş durumda ve her bölgenin baskın sektörü, o bölgedeki işletmelerin sağlık gözetimi ihtiyacını da farklılaştırıyor.
| İlçe | Organize sanayi bölgeleri | Baskın sektör |
|---|---|---|
| Nilüfer | Bursa OSB · NOSAB · Hasanağa · Kayapa · Deri İhtisas | Otomotiv, makine, metal, kimya |
| Osmangazi | Demirtaş OSB (DOSAB) | Tekstil, boya, kimya |
| Gürsu | Uludağ OSB | Tekstil, kimya, gıda |
| Kestel | Kestel OSB · Barakfakih OSB | Tekstil, cam ve döküm |
| İnegöl | İnegöl OSB · Mobilya İhtisas OSB · Yenice OSB | Mobilya, ağaç ürünleri |
| Yıldırım | (OSB yok — küçük sanayi siteleri) | Tekstil, hazır giyim, oto sanayi |
Yıldırım, Osmangazi ve Nilüfer merkez ilçelerinin yanı sıra Gürsu, Kestel, İnegöl, Yenişehir, Mustafakemalpaşa ve Karacabey'deki işletmelere de hizmet planlaması yapılabilmektedir.
İş sağlığı ve güvenliği hizmeti almak zorunludur. İşveren bunu kendi bünyesinde bir işyeri sağlık ve güvenlik birimi kurarak sağlayabilir; kurmadığı takdirde yetkilendirilmiş bir OSGB'den hizmet alır.
Evet. 6331 sayılı Kanun çalışan sayısına bakmaksızın işyerlerini kapsar. Değişen şey yükümlülüğün kapsamı ve görevlendirme süresidir.
Tehlike sınıfı işyerinizin NACE koduna göre belirlenir. SGK işyeri bildirgenizde yer alan NACE kodu üzerinden tespit edilir.
Çalışan başına aylık asgari süre az tehlikelide 5, tehlikelide 10, çok tehlikelide 15 dakikadır. 60 çalışanlı tehlikeli sınıftaki bir işletmede bu, aylık 10 saate karşılık gelir.
Kural olarak rapor işyeri hekiminden alınır. Yalnızca 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıftaki işyerleri için kamu sağlık hizmet sunucuları veya aile hekimlerinden de alınabilir.
Hayır. Kanun açık: sağlık gözetiminden doğan maliyet işverence karşılanır, çalışana yansıtılamaz.
Hayır. Muayene ve ölçümler mobil sağlık aracı ile işyerinizde yapılabilir; bu, özellikle kalabalık gruplarda iş kaybını belirgin biçimde azaltır.
Görevlendirmeler İSG-KATİP üzerinden tanımlanır, saha ziyareti planlanır ve risk değerlendirmesi süreci başlar. Sağlık gözetimi takvimi bu değerlendirmenin ardından kurulur.
İşletmenizin çalışan sayısını, tehlike sınıfını ve bölümlerini paylaşın; görevlendirme sürelerinizi ve sağlık gözetimi takviminizi birlikte çıkaralım.
Bu sitede yalnızca sitenin çalışması için zorunlu çerezler kullanılır. İstatistik amaçlı analitik çerezler ise yalnızca onayınızla yüklenir. Çerez Politikası
